Hvort sem þú býrð einn, með maka, vinum eða fjölskyldu, þá er vel hægt að borða hollan, næringarríkan og góðan mat og halda matarútgjöldum í skefjum. Með örlitlu skipulagi og smá sköpunargleði í eldhúsinu er auðvelt að draga úr sóun, nýta hráefni betur – og njóta máltíðanna enn meira.
Því tengt eru hér 7 hagnýt ráð sem geta komið sér vel við innkaup, eldamennsku og sparnað á heimilinu.
Veljum 2–3 daga í viku þar sem er eldað og ákveðum aðalrétti sem nýtast í fleiri máltíðir, t.d. pottrétti, lasagna, súpur, vefjur eða matarmikil salöt. Gerum innkaupalista áður en farin er ferð í búð – og forðumst að mæta svöng, það dregur úr hvatvísiskaupum. Reynum síðan eftir fremsta megni að halda okkur við listann þegar verslað er. Ef mikið er að gera eða ef verið er að versla fyrir stórt heimili eða veislu, getur líka verið gagnlegt að panta vörurnar og fá þær sendar heim. Þetta sparar bæði tíma og peninga og hjálpar flestum að halda fókus í innkaupum.
Tökum mynd af ísskápnum eða skápunum áður en verslað er. Hálf krukka af sósu, slöpp gulrót og afgangur frá gærdeginum geta orðið að góðum rétti í dag. Afgangs ýsa gæti nýst í fiskibollur , plokkfisk eða fiski tacos . Kínóa eða annað heilkorn gæti nýst í gott kínóasalat með afgangs grænmeti. Grænmetisafgangar nýtast einnig vel í gott lasagna , ommelettu , föstudagspizzu eða pastasalat . Og svo er alltaf hægt að skella í góðar naglasúpur . Afgangar henta síðan oft einstaklega vel sem nesti fyrir bæði börn og fullorðna.
Berum saman kílóverð frekar en stykkjaverð. Kaupum stærri pakkningar af mat sem má frysta, t.d. af brauði, fiski og kjöti. Skiptum því síðan niður í minni skammta með því að setja í poka eða góð box og merkjum með dagsetningu í frystinum. Einnig er hægt að baka brauð í stórum skömmtum og frysta. Prófum svo að nota einn dag í viku að lágmarki þar sem nýtt er úr frystinum svo að maturinn gleymist ekki þar. Gott er að muna t.d. að taka kjöt og fisk út deginum áður og geyma í góðu íláti inni í ísskáp.
Frystirinn getur verið algjör bjargvættur þegar kemur að því að draga úr matarsóun og spara tíma. Eldum stóran skammt af lasagna, pottréttum eða súpu og frystum í minni skömmtum. Gott er að nota glær, loftþétt ílát og merkja þau með dagsetningu og innihaldi – þá er auðveldara að sjá hvað er til.
Frystum brauð áður en það þornar og skerum niður ávexti sem eru að verða of þroskaðir – t.d. banana, ber, kíví og mangó – og geymum fyrir smoothieskálar eða bakstur. Kryddjurtir, eins og kóríander, steinselju eða basilíku, má saxa niður og setja í klakabox með t.d. vatni eða ólífuolíu og nota seinna í pönnurétti og súpur. Einnig er hægt að frysta afganga af tómatpúrru eða baunum í smáskömmtum og nota síðar í aðra rétti. Og svo er líka hægt að baka brauðið sjálfur og frysta.
Þegar frystinn er notaður reglulega er bæði hægt að spara mat og peninga – og það er einstaklega gott að geta gripið í hollan heimagerðan rétt þegar tíminn er naumur.
Dagsetningar segja ekki alltaf alla söguna. Ef matur lítur vel út, lyktar eðlilega og bragðast vel, er hann oft enn í góðu lagi. Geymum afganga í lokuðum ílátum og nýtum þá innan nokkurra daga. Munum að hita þá rétt upp. Hægt er að kynna sér betur muninn á „best fyrir“ og „síðasti notkunardagur“ hér til að vita hverju má bjarga og hverju má henda.
Tökum með chia-hafragraut, ávexti, samloku eða heimabakaðan bita með í skólann, vinnuna, ræktina eða á íþróttamótin. Vatnsbrúsinn er líka frábær félagi – við höfum hreint vatn næstum alls staðar, og með því að fylla brúsann sleppum við að borga fyrir dýra drykki og spörum bæði peninga og plast.
Skyndibiti þarf ekki að vera dýr eða óhollur. Við getum endurhugsað hann sem einfaldan kvöldmat sem tekur innan við 30 mínútur að útbúa – t.d. smoothieskálar, spaghettí með hakki eða linsubaunum og góðri sósu, taco-skál með fullt af fersku grænmeti og tofu/baunum/kjúkling/hakki, eða steiktur fiskur með soðnum kartöflum og skornu fersku grænmeti eins og brokkolíi, gulrótum, papriku og gúrku - eða aðallega því grænmeti sem til er í ísskápnum.
Slíkir réttir eru fljótlegir, næringarríkir og henta öllum aldurshópum á heimilinu. Og það besta? Afgangarnir nýtast fullkomlega sem nesti næsta dag.
Hvort sem það er fjölskyldumáltíð eða kvöldmatur með vinum eða herbergisfélögum, þá getur eldamennska saman verið bæði sparnaðarráð og skemmtilegur liður í vikunni. Hægt er að skiptast á að bjóða í mat eða skipuleggja vikuna með það í huga. Með því að deila máltíðum eða elda saman er auðveldlega hægt að minnka bæði kostnað og vinnuálag.
Til að njóta á heilsusamlegri hátt er til að mynda hægt að velja léttari valkosti eða útfæra nýjar uppskriftir þar sem grænmeti, ávextir og heilkorna vörur ásamt baunum eru í forgrunni.
Jólin eru tími ljóss, friðar og hefða þar sem við njótum þess að elda, baka og skapa minningar með þeim sem okkur þykir vænt um.
Með leik má kveikja áhuga barna á mat. Hrekkjavakan snýst um fleira en hræðilega búninga – hún er líka tækifæri til að skapa stemningu, samveru og gleði í eldhúsinu.
Heilbrigð þarmaflóra er mikilvæg þegar kemur að meltingu, ónæmiskerfinu, hormónajafnvægi og andlegri líðan.
Janúar er sem betur fer ekki eini mánuðurinn. Of oft setjum við allt undir í byrjun árs, keyrum okkur áfram af krafti og finnum svo að við náum ekki að halda dampi út mánuðinn, hvað þá allt árið. Því er góð áminning að muna að árið samanstendur af tólf mánuðum, ekki bara einum og því hægt að dreifa markmiðum jafnt og þétt yfir þá alla.
Hugmyndir að hollu, næringarríku og góðu skólanesti fyrir mikilvægasta fólkið.
Grein fyrir alla þá sem vilja skilja hvað prótein er og gerir.
Trefjar eru nauðsynlegur hluti af hollu mataræði og hafa víðtæk, jákvæð áhrif á heilsuna. Þrátt fyrir að líkaminn melti ekki trefjar eins og önnur kolvetni, þá gegna þær mikilvægu hlutverki í meltingu, blóðsykurstjórnun og hafa jákvæð áhrif á hjarta- og æðakerfið. Því er vert að huga að nægilegri trefjainntöku til að stuðla að betri líðan og langtímaheilbrigði.
Börn kjósa mat sem þau þekkja og treysta, en forðast oft beiskt bragð eins og í brokkolíi eða káli. Því er matvendni oft eðlilegur partur af uppvextinum. Góðu fréttirnar eru: smekkur þeirra þroskast með tíma og ekki síst æfingu.
Hvað er glúten, hvernig myndast það og hverjir þurfa að forðast það? Hér finnur þú svörin.
Skráargatið er opinbert norrænt matvælamerki sem auðkennir matvörur sem eru hollari valkostir og innihalda m.a. hollari fitu, minna af viðbættum sykri og salti, en meira af trefjum og heilkorni en sambærilegar vörur.
Smoothieskálar geta verið mjög næringarríkar máltíðir þar sem prótein, góðar fitur og trefjar sameinast í fallega, litríka og bragðgóða skál.
Margir velta fyrir sér hvort matvæli séu örugg eftir að dagsetning á umbúðum rennur út. Að þekkja muninn á „best fyrir“ og „síðasti notkunardagur“ getur bæði sparað peninga, minnkað matarsóun og aukið öryggi.
Fyrstu árin eru mjög mikilvæg fyrir mótun matarsmekks og matarvenja barna. Matur og drykkir ættu að veita nauðsynlega næringu til vaxtar og þroska, auk þess að stuðla að góðri orku, úthaldi og vellíðan í daglegu lífi.
Einfaldar aðferðir til að minnka sóun, nýta matinn betur og halda matarútgjöldum í skefjum – án þess að fórna gæðum eða bragði.
Matarsóun á heimilum er margþætt og getur tengst því hvernig við skipuleggjum innkaup, geymum og eldum mat, og nýtum afganga. Hér eru hagnýt ráð sem hjálpa þér að skoða eigin venjur – og mögulega draga úr matarsóun.
Aukefni eru efni sem eru bætt í matvæli til að bæta geymsluþol, áferð, lit, bragð eða öryggi. Flest aukefni eru því talin örugg við eðlilega neyslu en gott er þó að neyta þeirra í hófi og velja fjölbreytt og fersk matvæli reglulega.
Það helsta sem gott er að vita um avókadó eins og hvað það inniheldur, hvað er best að nota það í og hvernig er best að skera það.
Ein einfaldasta leiðin til að bæta heilsu í gegnum mataræði er að borða heilkorn daglega. Heilkorn teljast til svokallaðra flókinna kolvetna og hafa verið vel rannsökuð. Rannsóknir sýna sterka fylgni milli reglulegrar neyslu heilkorns og bættrar langtímaheilsu.
Mörg þeirra matvæla sem við borðum í dag eru oft kölluð gjörunnin matvæli , eða ultra-processed foods (UPF) á ensku. Hefurðu nokkru sinni velt því fyrir þér hvernig snakkpoki, orkustykki eða tilbúinn réttur verður til?
Með því að borða fjölbreytta, litríka og trefjaríka fæðu, drekka nægan vökva og skilja betur hvernig meltingin okkar virkar, getum við stutt við eigið heilbrigði og vellíðan.
Ýmsar staðreyndir um hafra.
Einföld uppskrift að kókosrjóma sem hentar vel með ávöxtum, á vöffluna, með hrákökunni eða í stað hefðbundins rjóma í eftirrétti.
Að sjóða egg virðist einfalt, en rétt eldun skiptir máli til að ná fullkominni áferð – hvort sem maður kýs að hafa eggin linsoðin, harðsoðin eða mitt á milli.
Gerbakstur þarf ekki að vera flókinn. Ef þið fylgið nokkrum einföldum skrefum getið þið auðveldlega bakað ykkar eigið brauð.
Að sjóða hrísgrjón er einfalt þegar maður kann réttu skrefin. Á meðan þau malla í pottinum er oft hægt að skera grænmeti eða sinna öðrum þáttum í eldhúsinu.
Ráðleggingar um mataræði frá embætti landlæknis leggja áherslu á fjölbreytt og næringarríkt mataræði, meira grænmeti, ávexti og heilkorn, fjölbreytta próteingjafa og reglulegar máltíðir ásamt mjög hóflegri neyslu sykurs, salts og unninna matvæla.
Hér má finna leiðbeiningar um hvaða skref þarf að taka til að sjóða fullkomlega „ al dente ” pasta.