Góð melting gegnir lykilhlutverki fyrir góða heilsu - hún umbreytir fæðu í næringu sem líkaminn þarf til að vaxa, endurnýja sig og starfa eðlilega.
Með því að borða fjölbreytta, litríka og trefjaríka fæðu, drekka nægan vökva og skilja betur hvernig meltingin okkar virkar getum við stutt við eigið heilbrigði og vellíðan.
Meltingin er ferli þar sem líkaminn brýtur niður fæðuna sem við borðum, til að vinna úr henni orku, vatn, vítamín og önnur næringarefni sem við þurfum til að lifa. Meltingarvegurinn er langt kerfi úr mörgum líffærum sem vinna saman: munnur, vélinda, magi, smáþarmar, ristill og endaþarmur.
Orkuefnin sem líkaminn brýtur síðan niður í smærri einingar eru kolvetni, prótein og fita.
Meltingin hefst í munninum. Þar tyggjum við matinn og blöndum honum við munnvatn. Munnvatnið inniheldur ensím sem byrja á því að brjóta niður kolvetni. Síðan fer maturinn niður vélindað og í magann. Í maganum brjóta magasýrur og ensím fæðuna frekar niður, sérstaklega próteinin. Þar verður fæðan að blautu, súru mauki sem enn inniheldur hin ýmsu næringarefni eins og vítamín og steinefni – en á þessu stigi hefur líkaminn enn ekki frásogað mikið af næringunni, söltum og vökva úr matnum.
Næsta stopp eru smáþarmarnir, en samtals eru þeir í kringum 6 metrar að lengd hjá fullorðnum einstaklingi. Í smáþörmunum er mest niðurbrot á fitunni með hjálp galls og ensíma frá brisi ásamt áframhaldandi niðurbroti á kolvetnum og próteinum. Í smáþörmunum á sér einnig stað mesta frásog næringarefna: kolvetnanna, próteina, fitu, vítamína og steinefna sem eru tekin upp úr fæðunni og flutt í blóðrásina og þaðan til lifrarinnar sem síðan dreifir næringarefnunum áfram. Þannig nýtast þau líkamanum – til dæmis vöðvum, heila og hjarta – á eftirfarandi hátt:
Þegar næringarefnin hafa að mestu verið tekin upp heldur afgangurinn áfram í ristilinn. Þar búa milljarðar baktería sem hjálpa til við að melta trefjar, og þar fer einnig fram mikilvæg vinna við að frásoga vökva og sölt eins og natríum og kalíum. Þetta hjálpar til við að halda vökva- og saltbúskap líkamans í jafnvægi. Ímyndaðu þér að ef um 1 lítri af vökva fari þangað inn á dag (eins og ein mjólkurferna) – eru um 850 ml af vökvanum frásogaður aftur inn í líkamann. Aðeins lítið magn heldur áfram og myndar að lokum hægðir.
Hægðir eru það sem eftir er þegar líkaminn hefur tekið til sín öll þau efni sem hann þarf. Þykkt þeirra fer eftir magni vatns sem er eftir, sem og mataræði og vökvainntöku dagsins. Trefjaefni eða trefjar (t.d. úr grænmeti og heilkornum) meltast ekki en gegna mikilvægu hlutverki í meltingunni með því að auka rúmmál hægða og örva þarmahreyfingar. Þetta tryggir eðlilegan gang meltingar og að lokum losun úrgangsefna úr líkamanum.
Allt þetta vinnur saman svo líkaminn geti vaxið, hreyft sig, hugsað, lært og haldist heilbrigður.
Til að njóta á heilsusamlegri hátt er til að mynda hægt að velja léttari valkosti eða útfæra nýjar uppskriftir þar sem grænmeti, ávextir og heilkorna vörur ásamt baunum eru í forgrunni.
Jólin eru tími ljóss, friðar og hefða þar sem við njótum þess að elda, baka og skapa minningar með þeim sem okkur þykir vænt um.
Með leik má kveikja áhuga barna á mat. Hrekkjavakan snýst um fleira en hræðilega búninga – hún er líka tækifæri til að skapa stemningu, samveru og gleði í eldhúsinu.
Heilbrigð þarmaflóra er mikilvæg þegar kemur að meltingu, ónæmiskerfinu, hormónajafnvægi og andlegri líðan.
Janúar er sem betur fer ekki eini mánuðurinn. Of oft setjum við allt undir í byrjun árs, keyrum okkur áfram af krafti og finnum svo að við náum ekki að halda dampi út mánuðinn, hvað þá allt árið. Því er góð áminning að muna að árið samanstendur af tólf mánuðum, ekki bara einum og því hægt að dreifa markmiðum jafnt og þétt yfir þá alla.
Hugmyndir að hollu, næringarríku og góðu skólanesti fyrir mikilvægasta fólkið.
Grein fyrir alla þá sem vilja skilja hvað prótein er og gerir.
Trefjar eru nauðsynlegur hluti af hollu mataræði og hafa víðtæk, jákvæð áhrif á heilsuna. Þrátt fyrir að líkaminn melti ekki trefjar eins og önnur kolvetni, þá gegna þær mikilvægu hlutverki í meltingu, blóðsykurstjórnun og hafa jákvæð áhrif á hjarta- og æðakerfið. Því er vert að huga að nægilegri trefjainntöku til að stuðla að betri líðan og langtímaheilbrigði.
Börn kjósa mat sem þau þekkja og treysta, en forðast oft beiskt bragð eins og í brokkolíi eða káli. Því er matvendni oft eðlilegur partur af uppvextinum. Góðu fréttirnar eru: smekkur þeirra þroskast með tíma og ekki síst æfingu.
Hvað er glúten, hvernig myndast það og hverjir þurfa að forðast það? Hér finnur þú svörin.
Skráargatið er opinbert norrænt matvælamerki sem auðkennir matvörur sem eru hollari valkostir og innihalda m.a. hollari fitu, minna af viðbættum sykri og salti, en meira af trefjum og heilkorni en sambærilegar vörur.
Smoothieskálar geta verið mjög næringarríkar máltíðir þar sem prótein, góðar fitur og trefjar sameinast í fallega, litríka og bragðgóða skál.
Margir velta fyrir sér hvort matvæli séu örugg eftir að dagsetning á umbúðum rennur út. Að þekkja muninn á „best fyrir“ og „síðasti notkunardagur“ getur bæði sparað peninga, minnkað matarsóun og aukið öryggi.
Fyrstu árin eru mjög mikilvæg fyrir mótun matarsmekks og matarvenja barna. Matur og drykkir ættu að veita nauðsynlega næringu til vaxtar og þroska, auk þess að stuðla að góðri orku, úthaldi og vellíðan í daglegu lífi.
Einfaldar aðferðir til að minnka sóun, nýta matinn betur og halda matarútgjöldum í skefjum – án þess að fórna gæðum eða bragði.
Matarsóun á heimilum er margþætt og getur tengst því hvernig við skipuleggjum innkaup, geymum og eldum mat, og nýtum afganga. Hér eru hagnýt ráð sem hjálpa þér að skoða eigin venjur – og mögulega draga úr matarsóun.
Aukefni eru efni sem eru bætt í matvæli til að bæta geymsluþol, áferð, lit, bragð eða öryggi. Flest aukefni eru því talin örugg við eðlilega neyslu en gott er þó að neyta þeirra í hófi og velja fjölbreytt og fersk matvæli reglulega.
Það helsta sem gott er að vita um avókadó eins og hvað það inniheldur, hvað er best að nota það í og hvernig er best að skera það.
Ein einfaldasta leiðin til að bæta heilsu í gegnum mataræði er að borða heilkorn daglega. Heilkorn teljast til svokallaðra flókinna kolvetna og hafa verið vel rannsökuð. Rannsóknir sýna sterka fylgni milli reglulegrar neyslu heilkorns og bættrar langtímaheilsu.
Mörg þeirra matvæla sem við borðum í dag eru oft kölluð gjörunnin matvæli , eða ultra-processed foods (UPF) á ensku. Hefurðu nokkru sinni velt því fyrir þér hvernig snakkpoki, orkustykki eða tilbúinn réttur verður til?
Með því að borða fjölbreytta, litríka og trefjaríka fæðu, drekka nægan vökva og skilja betur hvernig meltingin okkar virkar, getum við stutt við eigið heilbrigði og vellíðan.
Ýmsar staðreyndir um hafra.
Einföld uppskrift að kókosrjóma sem hentar vel með ávöxtum, á vöffluna, með hrákökunni eða í stað hefðbundins rjóma í eftirrétti.
Að sjóða egg virðist einfalt, en rétt eldun skiptir máli til að ná fullkominni áferð – hvort sem maður kýs að hafa eggin linsoðin, harðsoðin eða mitt á milli.
Gerbakstur þarf ekki að vera flókinn. Ef þið fylgið nokkrum einföldum skrefum getið þið auðveldlega bakað ykkar eigið brauð.
Að sjóða hrísgrjón er einfalt þegar maður kann réttu skrefin. Á meðan þau malla í pottinum er oft hægt að skera grænmeti eða sinna öðrum þáttum í eldhúsinu.
Ráðleggingar um mataræði frá embætti landlæknis leggja áherslu á fjölbreytt og næringarríkt mataræði, meira grænmeti, ávexti og heilkorn, fjölbreytta próteingjafa og reglulegar máltíðir ásamt mjög hóflegri neyslu sykurs, salts og unninna matvæla.
Hér má finna leiðbeiningar um hvaða skref þarf að taka til að sjóða fullkomlega „ al dente ” pasta.