Góð melting gegnir lykilhlutverki fyrir góða heilsu - hún umbreytir fæðu í næringu sem líkaminn þarf til að vaxa, endurnýja sig og starfa eðlilega.
Meltingin er ferli þar sem líkaminn brýtur niður fæðuna sem við borðum, til að vinna úr henni orku, vatn, vítamín og önnur næringarefni sem við þurfum til að lifa. Meltingarvegurinn er langt kerfi úr mörgum líffærum sem vinna sama: munnur, vélinda, magi, smáþarmar, ristill og endaþarmur.
Þegar við borðum byrjar líkaminn strax að vinna. Hann brýtur matinn niður og tekur úr honum það sem hann þarf til að starfam til dæmis til að fá orku, byggja upp líkamann og halda honum gangandi.
Meltingin byrjar í munninum þegar þú tyggur matinn. Síðan fer maturinn niður í magann og þaðan áfram í þarmana. Á leiðinni breytist hann smám saman svo líkaminn geti nýtt hann að fullu.
Í maganum heldur niðurbrotið sem hófst í munninum áfram og maturinn verður að mjúku mauki. Þar er hann undirbúinn fyrir næsta skref í meltingunni.
Þarmarnir sem skiptast í smáþarma og ristil gegna lykilhlutverki í meltingunni. Í smáþörmunum tekur líkaminn til sín næringarefni úr matnum. Næringarefnin fara út í blóðið og berast til þeirra staða sem þurfa á þeim að halda, eins og vöðva, heila og annarra líffæra.
Risillinn hefur annað hlutverk. Í honum mikill fjöldi baktería sem hjálpa til við að melta það sem eftir er af matnum, sérstaklega trefjar. Þessar bakteríur eru hluti af því sem kallast þarmaflóra og skipta máli fyrir hvernig meltingin gengur.
Trefjar skipta hér miklu máli. Þær meltast ekki sjálfar, en hjálpa þörmunum að halda eðlilegum takti og styðja við bakteríurnar sem þar búa.
Í þörmunum fær líkaminn það sem hann þarf úr matnum — og restin fer áfram út.
Þegar líkaminn hefur brotið matinn niður tekur hann til sín það sem hann þarf og nýtir það á mismunandi hátt - en allt vinnur saman til að halda okkur gangandi.
Það sem líkaminn nýtir ekki af matnum heldur áfram í gegnum ristilinn og verður að lokum að hægðum. Þetta er eðlilegur hluti af meltingunni og hjálpar líkamanum að losa sig við það sem hann þarf ekki lengur.
Meltingin er því ekki bara eitt skref, heldur samfelld vinna þar sem mörg líffæri vinna saman. Allt þetta gerist nánast sjálfkrafa án þess að við þurfum að hugsa um það en m.a. geta fjölbreytt, trefjaríkt mataræði og hreyfing stuðlað að þvi að meltingin okkar sé góð.
Þegar meltingin gengur vel, nýtir líkaminn matinn betur og okkur líður almennt betur.
Margir velta fyrir sér hvort matvæli séu örugg eftir að dagsetning á umbúðum rennur út. Að skilja muninn á „best fyrir“ og „síðasti notkunardagur“ getur sparað peninga, minnkað matarsóun og aukið öryggi.
Einfaldar aðferðir til að minnka sóun, nýta matinn betur og halda matarútgjöldum í skefjum – án þess að fórna gæðum eða bragði.
Aukefni eru efni sem eru bætt í matvæli til að bæta geymsluþol, áferð, lit, bragð eða öryggi. Flest aukefni eru því talin örugg við eðlilega neyslu en gott er þó að neyta þeirra í hófi og velja fjölbreytt og fersk matvæli reglulega.
Hér er það helsta sem gott er að vita um avókadó, hvað það inniheldur, hvernig má nota það og hvernig best er að skera það.
Með litlum breytingum er hægt að gera baksturinn aðeins næringarríkari án þess að fórna bragði eða stemningu.
Janúar er sem betur fer ekki eini mánuður ársins. Of oft setjum við allt undir í byrjun árs, keyrum okkur áfram af krafti og náum svo ekki að halda dampi út mánuðinn, hvað þá allt árið. Gott er að muna að árið samanstendur af tólf mánuðum og því engin þörf á að ætla sér allt í einu.
Mörg þeirra matvæla sem við borðum í dag eru kölluð gjörunnin matvæli, eða ultra-processed foods (UPF) á ensku. Hefurðu nokkru sinni velt því fyrir þér hvernig snakkpoki, orkustykki eða tilbúinn réttur verður til?
Hvað er glúten, hvernig myndast það og hverjir þurfa að forðast það? Hér finnur þú svörin.
Til að njóta á heilsusamlegri hátt er til að mynda hægt að velja léttari valkosti eða útfæra nýjar uppskriftir þar sem grænmeti, ávextir og heilkorna vörur ásamt baunum eru í forgrunni.
Hafrar eru næringarrík korntegund en hafa bæði fengið gott og slæmt umtal. Hér skoðum við hvað þeir innihalda og hvort við þurfum í raun að hafa áhyggjur af því að borða þá.
Hafrar eru trefjaríkir og geta haft áhrif á meltingu. Hér er það helsta sem þarf að vita.
Hreyfing og næring fara vel saman – í tilefni af Hjólað í vinnuna hafa Gott og einfalt og ÍSÍ sett saman vikumatseðil með einföldum og næringarríkum máltíðum fyrir alla vikuna.
Ein einfaldasta leiðin til að bæta heilsu í gegnum mataræði er að borða heilkorn daglega. Heilkorn teljast til svokallaðra flókinna kolvetna og hafa verið vel rannsökuð. Rannsóknir sýna sterka fylgni milli reglulegrar neyslu heilkorns og bættrar langtímaheilsu.
Meltingin vinnur best þegar við styðjum við hana með einföldum daglegum venjum — og mat sem hjálpar þörmunum að starfa vel.
Að sjóða egg virðist einfalt, en rétt eldun skiptir máli til að ná fullkominni áferð – hvort sem maður kýs að hafa eggin linsoðin, harðsoðin eða mitt á milli.